No 76 (իրավիճակ), Նոյեմբերի 12 2009 թ., հինգշաբթի
ՌԵՊՈՐՏԱԺՆԵՐ ԴԵՍԻՑ-ԴԵՆԻՑ
ՄԵՆՔ ՄԵՐ ԵՐԿՐՈՒՄ ՆԵԳՐ ԵՆՔ
Թաղամասի բնակիչները Վալյային եւ իր ողջ ընտանիքին ճանաչում են
արդեն մի քանի տարի: Նրանք մայթին մի փոքրիկ շուկա են բացել եւ վաղ առավոտից մինչեւ
ուշ գիշեր զբաղված են առեւտրով:
Եվ քանի որ նրանց մոտ վաճառվում է գրեթե ամեն միրգ ու բանջարեղեն` ծառի սնկից մինչեւ
չորացրած դեղաբույսեր ու դոշաբ, հարակից փողոցների բնակիչներն այս «փողոցային շուկան»
նախընտրում են բավական մոտ գտնվող «իսկական» շուկայից: Գուցե նաեւ այն պատճառով,
որ նրանք շատ բարեհամբույր են սպասարկում, հնարավորինս հարմարավետ տաղավար են ձեւավորել,
եւ ցուցադրված մթերքն էլ հրապուրիչ տեսք ունի: Չընդհատելով աշխույժ առեւտուրն ու
թռուցիկ խոսք ու զրույցը հիմնականում ծանոթ հաճախորդների հետ, ինչպես նաեւ հրահանգներ
տալով ամուսնուն ու որդուն` տիկին Վալյան պատմում է իրենց կյանքի եւ ապրուստի մասին:
- Ի՛... մեր կյանքն ո՞ւմ ա հետաքրքիր: Թե սա կյանք ա. շան օր ենք քաշում: Իսկականից`
շունն իմ տեղը չէր դիմանա: Առավոտը ժամը 9-ից ըստի կանգնած եմ մինչեւ գիշերվա 10-ը:
Ամուսինս ու տղես էլ` հետս: Բա ի՞նչ անենք, ո՞նց ապրենք, էդ ո՞վ տի մեզ հաց տալ:
Կիրովականցի ենք, հա: Խոսալուցս էրեւըմ ա՞, բայց որ Կիրովական եմ գընըմ, ընդի էլ
ասըմ են` «բիբար ուտողի» լեզվով ես խոսըմ, երեւի, մի քիչ խառնվել ա: Էս 4 տարի
ա` տեղափոխվել ենք Երեւան: Ընդի էլ կյանք չկար, հնար չկար ապրելու: Ըրեխանց խաթեր
էկանք, համ էլ: Դե, էրկուսն էլ ընդունվեցին ինստիտուտ, բա ի՞նչ տեինք անիլ, Կիրովական
որ մնայինք` վարձերը ո՞նց տեինք տալ: Դուս տեին մնալ, էլի: Աշխատանք ունեցել եմ,
լավ հիմնարկում եմ աշխատել` է՛, գլխավոր հաշվապահ եմ էղել քարերի ցեխըմը: Ամուսինս
էլ ա լավ գործի էղել, բայց քանի տարի անգործ մնացինք, լավ ա` Էրեւան էս տունը ձեռ
գցեցինք. ստացվեց, էլի. մեր հեռու բարեկամն էր, վռազ գընըմ էր Ամերիկա, աղջկա մոտ,
էժան տվուց մեզ: Չէ, Կիրովական տները ծախել չենք. կարըմ չեմ Վանաձոր ասեմ, հա,
բարեկամ-բան ունենք, գնըմ ենք, գալիս: Հարմար ավտո առանք, էս մոդիկ պադվալն էլ
վարձով ենք վեր կալել, որ ապրանքն ըրիգունը տեղավորենք: Մի բանից էլ ա խաբար չենք,
մենք ենք ու էս առեւտուրը: Որ ասեմ` կարոտ ենք իրար հետ սեղան նստելու, հավատա:
Գիշերը ճաշը սարքըմ եմ, որս սոված ա ըլնըմ` գնըմ ենք, «սմենով» ուտըմ, ետ գալի:
Հիվանդանալու ժամանակ էլ չունենք: Որ ասեմ` շատ լավ ա մեր գործը` սուտ կըլնի, բայց
վատ էլ չի. ապրըմ ենք: Փող մնըմ ա, բայց ահագին էլ տալիս ենք, բա ոնց:
Տիկին Վալյան նայեց շուրջը եւ շարունակեց` դիմելով նախ ինձ, ապա` ամուսնուն:
- Արի, ներս գնանք, մի բաժակ էլ կոֆե կխմենք: Սուրո, դու յոլա տար` մինչեւ գամ:
- Հարկայինին ու միլիցուն իրար հետ` ամիսը 200 դոլար,- տիկին Վալյան խոսքը շարունակեց
պահեստի տեղ ծառայող սենյակում:- Հենց ապրես` դրանց գլուխը չունեմ, չգան` ասեն`
ըստիան կորեք: Երիցյանների գլուխն ինչ բերեցին. հրեն` ասըմ են` իրանց խանութը վարձով
են տվել ուրիշի, իրանց երշիկի ցեխն էլ` «Աթենքը», էն ո՞նց են ասըմ, հա` Լֆիկ, այ,
նա ա առել: Էլի բաներ ունեին, սաղ ձեռներիցն առել են: Հրեն, մեր կողքի օբյեկտն
էլ են փակել, չգիտեմ` կտրո՞ն չեն տվել, թե` ինչ: Էնքան եմ հոգնել, հազար ցավի տեր
դառա` ըստի կանգնած: Փոքր տղես ծառայըմ ա, Ղարաբաղ, մյուս տարի նոր ազատվիլ տի,
էն ժամանակ երեւի, մի ուրիշ բան կմտածենք, կյանքներս գնաց: Ամառ-ձմեռ ըլնի, թե
քամի-կարկուտ, մեզ չի վերաբերըմ, հենց մի օր չկանգնենք, մեկէլ օրը հաճախորդները
կպակասեն: Դե, փող հետ գցել ենք, կարող ա` աշխատող բռնենք, մենք մի քիչ հանգիստ
ապրենք: Տենանք: Ժամանակ ունե՞նք, որ թերթ կարդանք: Ուշ ժամերի տելեվիզր նայըմ
ենք, էդքան էլ անտեղյակ չենք: Հայ-թուրքական արձանագրությունների մասի՞ն. դե, մենք
փոքր մարդ ենք, մենք ի՞նչ կարանք անենք, շատ էլ պարզ ա, որ դեմ ենք: Խի Սերժից
բացի համաձայն մա՞րդ կա: Չէ, Նալբանդյանը հաշիվ չի, նա հո ինքնագլու՞խ չի: Կարող
ա` Սերժն էլ համաձայն չի, վերջը` մարդ ա, չէ՞, բայց երեւի, ճար չունի: Չնայած`
էդ սահմանը բացված ա, էլի. թուրքական խնձոր եմ ծախըմ, ուրեմն` բերել են, չէ՞: Լավ,
ասենք` էդ իրանց ստիպըմ են, բա որ տվեցին-մարդկանց կոտորեցի՞ն: Հա, ինչ անենք,
որ քաղաքականությունից բան չենք հասկանըմ, բայց իրանց արածը քաղաքականություն չի,
այլ մարդ սպանել: Ժողովուրդը սոված կոտորվըմ ա, հըլա իրիկունն արի, տես` քանի հոգի
ա գալի, փչացած, թափելու սոխ ու կարտոշկա խնդրըմ: Մի պառավ կնիկ կա, կարելի ա ասել`
մենք ենք դրան պահըմ, օրական իրա ուտելիքը տալիս եմ, տանից էլ եմ բան-ման բերըմ,
մենակ կնիկ ա, մեղքս գալիս ա: Մի օր դրա աղջիկն էկավ, հետս կռվեց-գնաց, ասըմ ա`
էդ օգնըմ եք, որ տունը ձեզ տա՞: Մերն ասըմ ա` մեկ-մեկ մարդու հետ գալիս ա, իրան
ծեծըմ են, գընըմ: Խի՞ չես հավատըմ, ավելի գեշ բաներ էլ են պատահըմ: Մի ջահել հարսն
էլ կա, մարդը Ռուսաստաններըմ ա կորած, էրկու էրեխի ձեռից բռնած գալիս ա, ամեն ինչ
էլ տալիս եմ, յանի աշխատըմ ա` հավաքարար ա խանութըմ, ընդիան էլ հաց ու մաց են տալի:
Բա ի՞նչ անի, կամ պըտի դես ու դեն ընկնի, փողոցային դառնա, կամ էլ չարչարվի: Հա,
հենց ընենց եմ օգնըմ, խի՞ մարդկությունը կորե՞լ ա: Բա վերեւն Աստված կա, հո մենակ
օգուտը չի: Մի բուռ ժըղովուրդ ա` կարըմ չեն պըհեն: Էս տղեն, որ նոր խնձոր ու կաշտան
առավ, գնաց, գիտե՞ս` որտեղ ա աշխատըմ. Ամերիկյան համալսարանըմ, բայց որ առաջ տենայիր
դրա առեւտուրը ու` հիմա, կհասկանայիր, թե էդ ֆինանսական ճգնաժամը ինչ բան ա: Կես
կիլո-մի կիլո բան են առնըմ: Մեր վրա էլ ա էրեւըմ, ո՞նց չէ: Որ ճգնաժամը չըլներ`
պըտի էս տարի գործը թողնեինք: Բայց ապրել-մեռնելու տարի ա, ի՞նչ անենք: Հո սոված
չենք կոտորվի:
Դու մի կարծի, թե մենք մենակ մեր առեւտուրից ենք հասկանըմ, է... Լեւոնի ընտրությունների
ժամանակ փոքր տղես, գիտես` ինչեր արավ: Գրքեր էր բերել, դիսկեր: Իրանց սաղ կուրսը
լեւոնական էր: Քանի անգամ գնացին Նոյեմբերյան, Վանաձոր` տեսա՞ր, ասեցի` Վանաձոր:
Հա, բայց ի՞նչ օգուտ: Բանակ գնալուց ասեցի` տղա ջան, հակա-հակա չխոսաս, վնաս կտան:
Ստից ասա` Սերժը լավն ա, ասա` Սերժին ենք ընտրել: Չէ, անձամբ ես Արթուր Բաղդասարյանին
եմ ընտրել, ու երեւի էդ իմ ամենամեծ սխալն ա: Երանի հիմա ընտրություն ըլնի` գնամ-դրան
ջնջեմ, որովհետեւ մեզ խաբեց, ինքը դառավ եսիմ ինչ: Բա էդ Բիշարյանը. տենաս` գիտի`
իրա մասին ժողովուրդն ինչ ա մտածըմ: Իրան կոտորըմ էր, հըմի դառել ա խելոք կնիկ:
Բա որ ասըմ են` Ռոբերտը գալիս ա ետ: Մեղա, մեղա, բա դա հնարավո՞ր բան ա: Լավ, բա
էս ժողովուրդը ապրելու իրավունք չունի՞, մի կարգին ղեկավարի արժանի չի՞: Բա դրանց
կողքին մի խելոք մարդ չկա, ասի` գնացեք, ձեր փողերը կերեք-խմեք: Նախագահ դառնալն
էլ բրախեք, կորչի... Ես գնամ, թող Սուրոն մին տուն գնա, սոված կըլի: Ասըմ ես` ո՞նց
եք ապրըմ: Շանը կապես ըստի` կփախչի: Խի՞ մենակ իմ մասին. որ մենակ ուտելու, հացի
փող են աշխատըմ կամ ըսկի էդ էլ չեն կարըմ, կարո՞ղ ա լավն ըլնի: Մենք մեր երկրի
մեջին նեգր ենք:
No 76 (իրավիճակ), Նոյեմբերի 12 2009 թ., հինգշաբթի